يا كفر محو شده باشد و باطل و نابود گشته بدانكه قذف عبارتست از رمى بعيد كه مستلزم صلابت مرمى باشد و دمغ كه كسر دماغست بر وجهى كه شق شود غشاى آن و مؤدى بزهوق روح گردد مستعارند از براى ادحاض و اهدار باطل به حق و تصوير ابطال آن به آن باشد و مبالغه در باب زوال آن و زهوق كه بمعنى ذهاب روحست از براى تشريح مجاز است حاصل كه حق سبحانه در اين آيه تنزيه ذات خود مينمايد از اتخاذ لهو و لعب و ميفرمايد كه بلكه از عبادت ذاتيه ما و حكمت بالغه ما و استغناى تام ما از فعل قبيح آنست كه جد را بر لهو غالب گردانيم و بظهور و غلبية حق محق باطل نمائيم و مراد به حق حجة بالغه است و بينه ساطعه و ايراد غلبية آن بصورة استعاره و تشبيه به جهت مبالغه است در قاهريت آن بر امر باطل يعنى حجة ما بر شبههء مبطلان بحيثيتى غالب و قاهر است كه اگر مجسم بودى بر مغز آن خوردى و دمار از او برآوردى و معدوم صرف گردانيدى بعد از آن از روى تهديد خطاب بكفار مىكند و ميگويد كه * ( وَلَكُمُ الْوَيْلُ ) * و مر شما را است اى اهل كفر و عناد ويل كه كلمهء حسرت و ندامت است نزد معاينه عذاب يا شما راست شدت عقاب * ( مِمَّا تَصِفُونَ ) * از آنچه وصف مىكند خداى را بوصفى نالايق و ناروا از اتخاذ لهو و لعب كه از جملهء ان ولد و صاحب است اين كلام در موضع حالست و ما مصدريه يا موصوله يا موصوفه پس به جهت رد قول كفار اظهار استغناى ذاتيه و الوهيت مطلقهء خود ميفرمايد بقوله * ( وَلَه ) * و مر خدايراست * ( مَنْ فِي السَّماواتِ ) * هر كه در آسمانها است از روحانيات * ( وَالأَرْضِ ) * و هر كه در زمين است از جسمانيات * ( وَمَنْ عِنْدَه ) * و هر كه نزديك او است از ملائكه كه مقربان درگاه الوهيتند و معظم و مكرم نزد حضرت عزت بحسب مكانت و منزلت نه مكان و قرب مسافت يعنى ايشان در تقرب و تكرم بمنزلهء جماعتىاند كه از مقربان ملوك باشند و اين معطوفست بر من فى السموات و افراد آن بذكر جهة تعظيم است يا آنكه اعم من وجه است يا مراد به آن نوعى از ملائكه‌اند كه متعالىاند از تبوء در آسمان و زمين ملخص سخن آنست كه هر چيز غير او سبحانه است از علويات و سفليات و مجردات و ماديات همه مخلوق وىاند و در بقهء عبوديت و مملوكت وى * ( لا يَسْتَكْبِرُونَ ) * سركشى نميكنند و تعظيم نمينمايند * ( عَنْ عِبادَتِه ) * از پرستش او و ميتواند بود كه من عنده مبتدا باشد و خبر آن لا يستكبرون يعنى آن كسانى كه مقربان درگاه عزتاند استكبار نميكنند از عبوديت او * ( وَلا يَسْتَحْسِرُونَ ) * و هيچ مانده نميشوند و ملال نميگيرند در عبادت تا در وظايف طاعت ايشان فتورى و قصورى راه نيابد ذكر استحسار كه ابلغ است از حسور تنبيه است بر آنكه ايشان با آنكه بجهة ثقل و دوام عبادات استحقاق آن دارند كه از آن مستحسر شوند اصلا خللى و ضعفى در آن راه نمىدهند و از